Langkah Elak Jerebu Dengan Amalan Kelestarian Alam

Bayangkan anda sedang menyiapkan sarapan pagi di dapur, tiba‑tiba telefon anda berdering – SMS daripada Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam (NRES) mengingatkan bahawa cuaca El Nino kuat dijangka melanda negara pada awal 2027. Amaran itu bukan sekadar kata‑kata; suhu meningkat, hujan berkurang, dan risiko kebakaran terbuka meluas. Jika tidak diatasi, jerebu akan kembali menebar kepulan kelabu pekat, menjejaskan kesihatan, pendidikan, serta ekonomi rakyat. Artikel ini menelusuri punca jerebu, langkah kelestarian alam, serta tindakan semua pihak untuk melindungi udara bersih Malaysia.

🌫️ Punca Utama Jerebu di Malaysia

Data terkini daripada Jabatan Alam Sekitar (JAS) menunjukkan bahawa pembakaran terbuka – sama ada untuk pembersihan kebun, sisa ladang atau penyiapan tanah pertanian – merupakan punca utama jerebu setempat. NADMA mencatat lebih 1,500 panggilan kebakaran terbuka di Kelantan sejak Mac 2026, manakala di Sarawak kes terburuk dicatat pada 25 Mac dengan 35 kejadian dalam satu hari. RTM melaporkan bahawa titik panas di Sumatera dan Kalimantan turut menyumbang kepada jerebu rentas sempadan, menambah beban kepada negara.

Fenomena El Nino yang lebih kuat menjelang 2027 akan memperburuk keadaan. Menurut kenyataan NRES, suhu akan naik 2‑3 °C dan hujan berkurang secara signifikan, meningkatkan risiko kebakaran terbuka serta jerebu. Selain itu, tanah gambut yang terdedah kepada kering dan kebakaran menyumbang kepada pelepasan karbon yang tinggi, memperparah perubahan iklim.

💡 Tip: Sentiasa periksa ramalan cuaca tempatan dan laporkan sebarang aktiviti pembakaran terbuka kepada NADMA atau JAS melalui talian 999.

🌱 Amalan Kelestarian Alam untuk Cegah Jerebu

Kerajaan Malaysia melancarkan pelbagai inisiatif kelestarian yang berfokus pada pengurangan pembakaran terbuka. Program Penanaman 100 Juta Pokok (2021‑2025) telah mencapai 137.14 % pencapaian setakat Mac 2026, dengan lebih 137 juta pokok ditanam di seluruh negara (Kempen 100 Juta Pokok). Penanaman ini meningkatkan penyerapan CO₂, mengurangkan suhu mikro‑iklim, serta memperkuat ekosistem hutan.

Selain penanaman, insentif Pemindahan Fiskal Ekologi (EFT) kini dinaikkan kepada RM250 juta pada 2025, membantu projek pemuliharaan biodiversiti (TVS Sarawak). Syarikat yang menyumbang kepada dana konservasi layak mendapat potongan cukai 10 % – satu langkah yang menggalakkan sektor swasta menyertai usaha penghijauan.

Pertanian bandar juga menjadi alternatif penting. Modul Pertanian Bandar bagi Komuniti (KPKT) menggalakkan kebun komuniti, hidroponik, dan pertanian menegak, mengurangkan keperluan pembukaan tanah di luar bandar. Komuniti setempat dapat menghasilkan sayur‑sayuran segar, mengurangkan penggunaan bahan kimia, serta menurunkan kebergantungan kepada pembakaran sisa pertanian.

🔥 Kawalan Pembakaran Terbuka Secara Berkesan

Pelan Tindakan Pembakaran Terbuka Kebangsaan (PTJK) dan Pelan Tindakan Jerebu Kebangsaan (PTJK) telah diaktifkan sejak 2025. JAS melaporkan melaksanakan 4,247 rondaan darat dan 859 penerbangan dron pada suku pertama 2026 untuk mengesan titik panas. Tindakan tegas termasuk notis arahan, tindakan mahkamah, dan kompaun – dengan denda sehingga RM1 juta atau penjara lima tahun bagi pelanggar Seksyen 29A Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974.

Kerjasama antara agensi – JAS, JBPM, NADMA, serta Angkatan Pertahanan Awam (APM) – memastikan operasi pemadaman pantas. Contohnya, JBPM Kelantan melaporkan peningkatan kos bahan api sebanyak RM60,000 pada Mac 2026 akibat operasi pemadaman kebakaran terbuka yang kerap.

Komuniti juga diberi panduan praktikal: gunakan kaedah mulsa organik, kompos, atau penanaman penutup tanah untuk mengelakkan keperluan membakar sisa pertanian. NADMA menyediakan aplikasi mudah alih bagi melaporkan aktiviti pembakaran secara real‑time.

🏭 Pengurangan Pelepasan Asap Industri dan Kenderaan

Industri dan pengangkutan menyumbang kepada indeks pencemar udara (IPU) yang melebihi 200 di kawasan tertentu, memaksa penutupan sekolah, tadika, dan taska. JAS mengawasi 68 stesen pemantauan udara 24 jam, mengeluarkan amaran apabila IPU melebihi 150 selama 24 jam.

Kerajaan menggalakkan penggunaan kenderaan mesra alam melalui insentif cukai dan subsidi. Program My Green Vehicle memberikan potongan cukai 10 % bagi pembelian kenderaan elektrik atau hibrid. Di sektor industri, pelaburan dalam teknologi penapisan gas buang (scrubber) dan penggunaan bahan bakar bersih mendapat sokongan dana EFT.

Tenaga Nasional Berhad (TNB) melancarkan My Brighter Green Initiative (MBGI) 2026 dengan peruntukan RM800,000 untuk menanam 40,000 pokok bakau di enam lokasi strategik, menyerap kira‑kira 67 tan CO₂ setahun – setara dengan perjalanan 249,100 km sebuah kereta petrol.

🌳 Pemuliharaan Hutan dan Kawasan Gambut

Hutan tropika Malaysia menyimpan 20 % biodiversiti dunia. Namun, pembakaran gambut mengancam ekosistem ini. Data JAS menunjukkan 13 titik panas dalam negara pada Julai 2025, termasuk 11 di Sarawak dan satu masing‑masing di Pahang serta Terengganu.

Program Forest Conservation Certificate (FCC) yang dilancarkan oleh NRES menawarkan platform pembiayaan konservasi hutan. Syarikat yang menyumbang kepada FCC layak mendapat potongan cukai 10 % – satu langkah untuk menutup jurang dana konservasi yang berjumlah RM1.4 bilion.

Pengurusan tanah gambut melibatkan penanaman semula pokok asli, pembinaan saluran perparitan, dan pengawalan kebakaran. Kerjasama dengan komuniti setempat, termasuk orang asli, memastikan pemantauan berterusan serta penegakan undang‑undang yang lebih efektif.

🤝 Peranan Kerajaan, Komuniti dan Industri

Kerjasama tiga pihak menjadi kunci utama. Kerajaan menyediakan rangka kerja perundangan – Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974, PTJK, serta perjanjian ASEAN mengenai Pencemaran Jerebu Merentas Sempadan (AATHP). RTM menyiarkan kempen kesedaran awam, manakala NADMA mengkoordinasikan operasi bencana di peringkat daerah.

Komuniti memainkan peranan penting melalui program sukarelawan, seperti penanaman pokok di FRIM dan kebun komuniti bandar. Penggunaan aplikasi mudah alih untuk melaporkan pembakaran terbuka meningkatkan kecekapan tindakan pihak berkuasa.

Industri pula perlu melabur dalam teknologi bersih, mengurangkan pelepasan, serta menyumbang kepada dana konservasi melalui FCC. Insentif fiskal seperti potongan cukai 10 % dan subsidi EFT memudahkan pelaburan hijau.

📊 Pemantauan Indeks Pencemaran Udara (IPU)

JAS mengoperasikan Pusat Data Kualiti Alam Sekitar (EDC) dengan 68 stesen pemantauan yang mengukur IPU setiap jam. Pada 24 Julai 2025, satu kawasan – Kuala Selangor – mencatat IPU 132, melebihi ambang tidak sihat (IPU > 200). Apabila IPU melebihi 150 selama 24 jam, NADMA mengaktifkan Jawatankuasa Pengurusan Bencana di peringkat daerah, manakala IPU > 200 memaksa penutupan sekolah serta aktiviti luar.

Data IPU juga membantu meramalkan kebakaran. Analisis titik panas menggunakan dron dan satelit (NOAA) membolehkan tindakan proaktif sebelum kebakaran merebak. JAS mengeluarkan amaran awal melalui aplikasi MyAir, memberi notifikasi kepada pengguna mengenai tahap kualiti udara di kawasan masing‑masing.

Penggunaan data terbuka membolehkan penyelidik, NGO, dan media memantau trend jerebu, sekaligus menekan akauntabiliti pihak berkuasa.

❓ Soalan Lazim (FAQ)

Apakah yang dimaksudkan dengan jerebu?

Jerebu merujuk kepada kepulan asap dan habuk yang terbentuk akibat pembakaran terbuka, kebakaran hutan, atau pencemaran industri, yang menurunkan kualiti udara sehingga mengganggu kesihatan.

Bagaimana saya boleh melaporkan pembakaran terbuka?

Anda boleh melaporkan melalui talian 999, aplikasi NADMA, atau portal JAS di www.doe.gov.my.

Apakah denda bagi yang melakukan pembakaran terbuka?

Menurut Seksyen 29A Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974, denda boleh mencapai RM1 juta atau penjara sehingga 5 tahun, atau kedua‑duanya sekaligus.

Apakah langkah kelestarian yang boleh saya lakukan di rumah?

Anda boleh menanam pokok, mengamalkan kompos organik, mengelakkan pembakaran sisa, serta menggunakan produk mesra alam untuk kebun.

Bagaimana IPU mempengaruhi aktiviti harian?

Apabila IPU melebihi 150, sekolah, tadika, dan taska mungkin ditutup sementara; apabila melebihi 200, semua aktiviti luar ditangguhkan dan penutupan kawasan awam diberlakukan.

Apa itu EFT dan bagaimana ia membantu?

EFT (Pemindahan Fiskal Ekologi) menyediakan insentif kewangan kepada projek pemuliharaan biodiversiti. Kerajaan meningkatkan peruntukan kepada RM250 juta pada 2025 untuk memperkuat usaha ini.

Adakah terdapat program bantuan kewangan untuk menanam pokok?

Ya, program FCC dan insentif cukai 10 % bagi syarikat yang menyumbang kepada dana konservasi hutan, serta geran daripada TNB untuk program MBGI 2026.

📝 Kesimpulan

Jerebu bukan sekadar masalah cuaca; ia adalah krisis alam sekitar yang memerlukan tindakan bersepadu antara kerajaan, industri, dan komuniti. Dengan mengurangkan pembakaran terbuka, memperkuat pemantauan IPU, serta melabur dalam program penghijauan dan insentif fiskal, Malaysia dapat melindungi kualiti udara, kesihatan rakyat, dan daya tahan iklim untuk generasi akan datang.

🔗 Rujukan Paling Autoriti

• Jabatan Alam Sekitar – Portal Rasmi — Maklumat fungsi udara, data IPU, dan pelan tindakan.
• Agensi Pengurusan Bencana Negara (NADMA) — Pelaksanaan PTJK dan koordinasi bencana jerebu.
• Radio Televisyen Malaysia (RTM) — Laporan berita terkini mengenai El Nino dan jerebu.
• TVS Sarawak — Laporan peningkatan insentif EFT dan program penghijauan.
• Kempen Penanaman 100 Juta Pokok — Statistik pencapaian penanaman hingga 2026.

📍 Penafian

Artikel ini disusun berdasarkan data yang tersedia bagi tahun 2026 dan tidak menjejaskan sebarang pihak; maklumat boleh berubah mengikut perkembangan terkini.