Jarak Dua Marhalah Solat Jamak Qasar Berapa KM

Berita gembira buat umat Islam di Malaysia apabila isu kekeliruan berhubung jarak dua marhalah bagi solat jamak dan qasar kini mempunyai penyelesaian yang lebih jelas dan diselaraskan secara nasional. Menurut sumber rasmi, kadar rasmi dua marhalah yang diwartakan di kebanyakan negeri di Malaysia ialah

81 kilometer sehala

, satu penetapan yang telah diselaraskan melalui keputusan Muzakarah Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (MKI) Kali Ke-118 yang bersidang pada 16 hingga 17 Februari 2021. Keputusan ini kemudiannya diadopsi oleh negeri-negeri melalui jawatankuasa fatwa masing-masing, termasuk

Jabatan Mufti Negeri Perak

yang memutuskan kadar 81 km sebagai anggaran (taqribi) pada sesi 24 hingga 25 Mac 2022, serta

Jabatan Mufti Negeri Johor

yang mewartakannya dalam Warta Kerajaan Johor pada 9 November 2023. Penyelarasan ini menamatkan zaman kekeliruan apabila pelbagai angka seperti 80.64 km, 88.704 km, 96 km, dan 119.9 km pernah diguna pakai oleh mazhab dan pendekatan berbeza. Berdasarkan kenyataan media yang dikeluarkan oleh pejabat-pejabat mufti negeri, penetapan 81 km ini bersifat

taqribi

iaitu anggaran, bukan

tahdidi

iaitu ketepatan mutlak. Ini bermakna terdapat ruang kelonggaran dalam aplikasi praktikal, dan umat Islam dinasihatkan merujuk fatwa negeri masing-masing kerana persempadanan kariah dan balad boleh berbeza mengikut uruf setempat.

📏 Jarak Dua Marhalah Solat Jamak Qasar Berapa KM?

Menurut sumber rasmi daripada Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, kadar dua marhalah yang ditetapkan untuk solat jamak dan qasar di Malaysia ialah 81 kilometer sehala. Penetapan ini diselaraskan melalui keputusan Muzakarah MKI Kali Ke-118 dan telah diadopsi oleh majoriti negeri termasuk Perak, Johor, Selangor, dan Wilayah Persekutuan.

Walau bagaimanapun, terdapat variasi kecil dalam sebutan angka di beberapa sumber rasmi. Jabatan Mufti Negeri Selangor secara konsisten menyebut “81 kilometer atau lebih” dalam jawapan-jawapan rasminya. Sementara itu, satu artikel dalam Sinar Harian yang memetik Ketua Penolong Mufti (Bahagian Penyelidikan) Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, Dr. Syed Shahridzan Syed Mohamed, menyebut angka “kira-kira 82 kilometer”. Perbezaan satu kilometer ini tidak menjejaskan hukum kerana sifat penetapan adalah taqribi.

Dalam konteks mazhab Syafie yang menjadi pegangan rasmi Malaysia, julat anggaran dua marhalah disebut antara 81 hingga 89 kilometer sehala. Fatwa Negeri Perak menegaskan bahawa penetapan 81 km adalah berdasarkan pendekatan fiqh semasa yang mengambil kira kemudahan dan keperluan umat Islam masa kini.

Perlu difahami bahawa angka 81 km ini adalah jarak sehala, bukan jarak pergi dan balik. Ini bermakna jika seseorang melakukan perjalanan pergi 45 km dan balik 45 km, jumlah 90 km tersebut tidak dikira sebagai dua marhalah. Jabatan Mufti Negeri Selangor menegaskan bahawa tiada mana-mana pandangan ulama yang mengatakan jarak dua marhalah itu adalah jarak pergi dan balik.

Penetapan ini memberi kejelasan kepada umat Islam yang sering keliru berhubung sama ada perjalanan harian seperti ke tempat kerja atau menghantar anak ke universiti layak untuk solat jamak dan qasar. Jawapannya bergantung kepada jarak sehala yang ditempuh, bukan jumlah perjalanan pergi dan balik.

🧭 Syarat Jamak Berapa KM Mengikut Pandangan Ulama

Menurut sumber rasmi daripada pelbagai jabatan mufti negeri, syarat jarak minimum untuk mengharuskan solat jamak dan qasar ialah 81 kilometer sehala. Perjalanan yang kurang daripada jarak ini tidak mengharuskan solat jamak mahupun qasar.

Jabatan Mufti Negeri Selangor dalam satu jawapan rasminya menyatakan dengan jelas bahawa perjalanan 60 km dari rumah “tidak boleh jamakkan solat kerana tidak mencapai kadar 2 marhalah”. Manakala perjalanan yang melebihi 81 km membolehkan solat jamak dengan syarat-syarat lain turut dipenuhi.

Dari perspektif pandangan ulama antarabangsa, terdapat pelbagai angka yang disebut. Sumber dari Nahdlatul Ulama (NU) Online menyatakan bahawa sebahagian ulama menetapkan dua marhalah sebagai 80.64 km, sebahagian lain menyebut 88.704 km, ulama Hanafiyah menyebut 96 km, dan majoriti ulama menyebut 119.9 km. Perbezaan ini berpunca daripada tafsiran berbeza terhadap nisbah klasik 16 farsakh, 48 mil, atau 4 barid.

Namun begitu, untuk konteks Malaysia, angka 81 km adalah kadar rasmi yang diwartakan dan menjadi rujukan utama. Umat Islam di Malaysia dinasihatkan merujuk fatwa negeri masing-masing dan tidak perlu keliru dengan angka-angka dari luar negara yang mungkin berdasarkan mazhab berbeza.

Perlu ditekankan juga bahawa jarak bukanlah satu-satunya syarat. Terdapat syarat-syarat lain yang mesti dipenuhi serentak, termasuk tujuan perjalanan yang bukan maksiat, tempat tujuan yang tertentu, dan tidak berniat menetap selama empat hari atau lebih di destinasi.

🕌 Perbezaan Solat Jamak dan Solat Qasar

Ramai yang keliru antara solat jamak dan solat qasar, sedangkan kedua-duanya adalah rukhsah (keringanan) yang berbeza dari segi definisi dan aplikasi. Menurut sumber rasmi, jamak bermaksud menghimpunkan dua solat fardu dalam satu waktu, manakala qasar bermaksud memendekkan solat empat rakaat kepada dua rakaat.

Solat jamak terbahagi kepada dua jenis utama:

• Jamak Taqdim — menghimpunkan solat kedua ke dalam waktu solat pertama, contohnya solat Asar dikerjakan dalam waktu Zuhur.
• Jamak Ta’khir — menghimpunkan solat pertama ke dalam waktu solat kedua, contohnya solat Zuhur dikerjakan dalam waktu Asar.

Manakala qasar pula hanya berlaku pada solat yang mempunyai empat rakaat, iaitu:

1. Solat Zuhur — dipendekkan daripada 4 rakaat kepada 2 rakaat.
2. Solat Asar — dipendekkan daripada 4 rakaat kepada 2 rakaat.
3. Solat Isyak — dipendekkan daripada 4 rakaat kepada 2 rakaat.

Imam an-Nawawi dalam kitab al-Majmu’ Syarh al-Muhazzab menjelaskan bahawa qasar tidak boleh dilakukan pada solat Subuh dan Maghrib kerana kedua-duanya bukan solat empat rakaat. Solat Subuh kekal dua rakaat dan solat Maghrib kekal tiga rakaat.

Dalam amalan praktikal, seorang musafir boleh mengerjakan solat secara jamak sahaja tanpa qasar, qasar sahaja tanpa jamak, atau kedua-duanya sekali. Kebiasaannya, umat Islam mengerjakan kedua-duanya serentak untuk mendapat keringanan maksimum, contohnya solat Zuhur dan Asar dikerjakan secara jamak taqdim dengan qasar, iaitu 2 rakaat Zuhur diikuti 2 rakaat Asar dalam waktu Zuhur.

Dalil utama pensyariatan qasar ialah firman Allah SWT dalam Surah al-Nisa’ ayat 101 yang bermaksud: “Dan apabila kamu musafir di muka bumi, maka kamu tidaklah berdosa mengqasarkan sembahyang jika kamu takut diserang oleh orang-orang kafir.” Ayat ini menjadi asas kepada seluruh perbincangan fiqh berhubung solat musafir.

🛣️ Bilakah Jarak Musafir Mula Dikira?

Salah satu persoalan yang sering timbul ialah bilakah kiraan jarak dua marhalah mula diambil kira — sama ada dari rumah, dari sempadan mukim, atau selepas melepasi kawasan perumahan. Menurut sumber rasmi, asas kiraan bermula dari titik permulaan seseorang keluar bermusafir, iaitu dari rumah atau tempat penginapan seperti hotel.

Dr. Syed Shahridzan Syed Mohamed, Ketua Penolong Mufti (Bahagian Penyelidikan) Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, menjelaskan bahawa pandangan ini berpandukan kitab Fath al-‘Aziz bi Syarh al-Wajiz oleh Imam Al-Rafi’i yang menyatakan jarak yang diambil kira adalah jarak yang ditempuh dari tempat bermulanya perjalanan hingga ke destinasinya.

Walau bagaimanapun, terdapat konsep tambahan yang penting iaitu persempadanan qaryah dan balad. Jabatan Mufti Negeri Perak menetapkan bahawa kadar 11 kilometer dari titik mula musafir menjadi penentu seseorang telah keluar dari kawasan mukim atau tempat tinggalnya. Ini bermakna seseorang yang baru bergerak sejauh 5 km dari rumah mungkin belum dianggap “keluar mukim” walaupun destinasi akhirnya melebihi 81 km.

Konsep 11 km ini berasaskan kepada praktik Nabi SAW yang memulakan qasar solat baginda di Dzu al-Hulayfah ketika permusafiran dari Madinah ke Mekah. Jarak antara Madinah dan Dzu al-Hulayfah bukanlah jarak dua marhalah, tetapi ia merupakan jarak permulaan dibenarkan untuk qasar solat bagi seseorang musafir.

Justeru, terdapat dua lapis kiraan jarak yang perlu difahami:

• Jarak 81 km — syarat keseluruhan perjalanan untuk mengharuskan jamak dan qasar.
• Jarak 11 km — kadar penentu seseorang telah keluar dari kawasan mukim dan boleh mula mengerjakan solat jamak dan qasar.

Ini bermakna seseorang yang keluar rumah tetapi belum melepasi 11 km mungkin belum dianggap “keluar mukim” walaupun destinasi akhirnya melebihi 81 km. Namun, pandangan ini perlu dirujuk kepada fatwa negeri masing-masing kerana aplikasi persempadanan qaryah dan balad boleh berbeza mengikut uruf setempat.

✅ Syarat Perjalanan untuk Solat Jamak Qasar

Menurut sumber rasmi daripada pelbagai jabatan mufti, terdapat beberapa syarat yang mesti dipenuhi serentak untuk mengharuskan solat jamak dan qasar. Syarat-syarat ini bukan sekadar jarak semata-mata, tetapi merangkumi pelbagai aspek perjalanan.

Berikut adalah syarat-syarat utama yang dinyatakan oleh Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan dan Jabatan Mufti Negeri Selangor:

1. Jarak perjalanan melebihi dua marhalah — iaitu 81 km sehala atau lebih, berdasarkan penetapan taqribi (anggaran).
2. Melepasi sempadan mukim — perjalanan musafir tersebut telah melepasi sempadan mukim seperti kawasan kampung, taman perumahan, atau daerah mengikut uruf setempat (anggaran 11 km dari titik mula).
3. Tujuan perjalanan bukan maksiat — perjalanan untuk berniaga arak, mengamalkan riba, atau menyamun tidak mengharuskan qasar.
4. Tempat tujuan tertentu — orang yang merayau-rayau tanpa tujuan tertentu tidak mengharuskan qasar kecuali setelah menjangkau jarak perjalanan yang jauh.
5. Tidak berniat menetap empat hari atau lebih — jika berniat menetap empat hari atau lebih di destinasi (tidak termasuk hari ketibaan dan hari keluar), seseorang tidak lagi dianggap musafir.
6. Tidak mengikuti imam yang menunaikan solat sempurna — jika solat berjemaah dengan imam yang tidak qasar, makmum hendaklah menyempurnakan solat.

Selain itu, terdapat satu lagi syarat penting yang ditekankan oleh Mufti Wilayah Persekutuan iaitu tidak sengaja memilih jalan jauh semata-mata untuk membolehkan qasar. Jika seseorang sengaja mengambil jalan jauh supaya boleh mengqasarkan solat, maka dia tidak boleh mengqasarkan solatnya. Namun, jika jalan jauh diambil atas sebab-sebab tertentu seperti perjalanan yang lebih selamat, lebih jimat tol, atau untuk mengelakkan kesesakan lalu lintas, maka hukumnya harus.

Dalam konteks tempoh menetap, Jabatan Mufti Negeri Selangor menjelaskan bahawa seseorang boleh terus melakukan solat jamak dan qasar selama berada di destinasi sekiranya dia berniat untuk tinggal tidak melebihi tiga hari, tidak termasuk hari ketibaan dan hari keluar. Seandainya dia berniat untuk tinggal selama empat hari atau lebih, tidak termasuk hari ketibaan dan hari keluar, maka dia tidak lagi dianggap musafir dan wajib menyempurnakan solat.

📍 Contoh Pengiraan Jarak Dua Marhalah

Untuk memudahkan pemahaman, berikut adalah beberapa contoh pengiraan jarak dua marhalah berdasarkan situasi praktikal yang sering dialami oleh umat Islam di Malaysia.

Contoh 1: Perjalanan dari Kuala Lumpur ke Port Dickson

Jarak sehala dari Kuala Lumpur ke Port Dickson adalah kira-kira 90 km. Oleh kerana jarak ini melebihi 81 km, seseorang yang bermusafir dari Kuala Lumpur ke Port Dickson diharuskan solat jamak dan qasar sepanjang perjalanan, dengan syarat dia tidak berniat menetap empat hari atau lebih di Port Dickson.

Contoh 2: Perjalanan dari Subang Jaya ke Alor Gajah

Jarak sehala dari Subang Jaya ke Alor Gajah adalah kira-kira 120 km. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan dalam satu fatwanya menyatakan bahawa perjalanan ini melebihi dua marhalah dan keluar daripada kawasan mukim, maka seseorang diharuskan solat jamak walaupun tidak bermalam di destinasi.

Contoh 3: Perjalanan dari Kuala Lumpur ke Kelana Jaya

Jarak sehala dari Kuala Lumpur ke Kelana Jaya adalah kira-kira 15 km. Oleh kerana jarak ini kurang daripada 81 km, seseorang tidak diharuskan solat jamak dan qasar walaupun perjalanan tersebut melepasi sempadan mukim.

Contoh 4: Perjalanan pergi 45 km dan balik 45 km

Jabatan Mufti Negeri Selangor menegaskan bahawa perjalanan pergi 45 km dan balik 45 km tidak dianggap dua marhalah dan tidak cukup syarat musafir, sama ada seseorang bermalam atau tidak. Ini kerana jarak dua marhalah dikira berdasarkan jarak sehala, bukan jumlah perjalanan pergi dan balik.

Contoh 5: Perjalanan dari Johor Bahru ke Muar

Jarak sehala dari Johor Bahru ke Muar adalah kira-kira 150 km. Oleh kerana jarak ini melebihi 81 km, seseorang yang bermusafir dari Johor Bahru ke Muar diharuskan solat jamak dan qasar sepanjang perjalanan dan semasa berada di Muar, dengan syarat tidak berniat menetap empat hari atau lebih.

Dalam era digital kini, umat Islam boleh menggunakan aplikasi peta digital seperti Google Maps untuk mengukur jarak sehala perjalanan dengan lebih tepat. Namun, perlu diingat bahawa jarak yang diukur adalah jarak jalan raya sebenar, bukan jarak lurus antara dua titik.

❓ Soalan Lazim (FAQ)

1. Berapa km jarak dua marhalah untuk solat jamak dan qasar di Malaysia?

Kadar rasmi dua marhalah di Malaysia ialah 81 kilometer sehala, berdasarkan keputusan Muzakarah MKI Kali Ke-118 dan diadopsi oleh majoriti negeri termasuk Perak, Johor, Selangor, dan Wilayah Persekutuan.

2. Adakah perjalanan pergi dan balik dikira sebagai dua marhalah?

Tidak. Jarak dua marhalah dikira berdasarkan jarak sehala sahaja. Perjalanan pergi 45 km dan balik 45 km tidak dikira dua marhalah walaupun jumlahnya 90 km.

3. Bilakah seseorang boleh mula mengerjakan solat jamak dan qasar?

Seseorang boleh mula mengerjakan solat jamak dan qasar setelah melepasi sempadan mukim atau kawasan tempat tinggalnya. Jabatan Mufti Negeri Perak menetapkan anggaran 11 km dari titik mula musafir sebagai kadar penentu keluar kawasan mukim.

4. Berapa lama seseorang boleh terus mengerjakan solat jamak dan qasar di destinasi?

Seseorang boleh terus mengerjakan solat jamak dan qasar di destinasi selagi dia tidak berniat menetap selama empat hari atau lebih, tidak termasuk hari ketibaan dan hari keluar.

5. Adakah solat Subuh dan Maghrib boleh diqasarkan?

Tidak. Qasar hanya berlaku pada solat empat rakaat iaitu Zuhur, Asar, dan Isyak. Solat Subuh dan Maghrib tidak boleh diqasarkan kerana bilangan rakaatnya bukan empat.

6. Bolehkah seseorang sengaja memilih jalan jauh untuk membolehkan qasar?

Tidak boleh. Jika seseorang sengaja mengambil jalan jauh semata-mata supaya boleh mengqasarkan solat, maka dia tidak boleh mengqasarkan solatnya. Namun, jika jalan jauh diambil atas sebab tertentu seperti lebih selamat atau lebih jimat tol, hukumnya harus.

7. Adakah perjalanan untuk tujuan maksiat mengharuskan solat jamak dan qasar?

Tidak. Perjalanan yang bertujuan maksiat seperti berniaga arak, mengamalkan riba, atau menyamun tidak mengharuskan solat jamak dan qasar.

📝 Kesimpulan

Kadar rasmi dua marhalah untuk solat jamak dan qasar di Malaysia ialah 81 kilometer sehala, berdasarkan keputusan Muzakarah MKI Kali Ke-118 dan diadopsi oleh majoriti negeri. Kiraan jarak bermula dari titik permulaan musafir, dengan kadar 11 km sebagai penentu keluar kawasan mukim. Umat Islam dinasihatkan merujuk fatwa negeri masing-masing dan memastikan semua syarat perjalanan dipenuhi sebelum mengerjakan solat jamak dan qasar.

🔗 Rujukan Paling Autoriti

• Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan — Rujukan rasmi fatwa dan artikel al-Kafi berhubung solat jamak dan qasar.
• Jabatan Mufti Negeri Selangor — Bank soalan dan jawapan rasmi berhubung syarat solat jamak dan qasar.
• Jabatan Mufti Negeri Perak — Fatwa rasmi penetapan kadar dua marhalah, qaryah, dan balad dari perspektif fiqh semasa.
• Jabatan Mufti Negeri Johor (SAID Johor) — Perincian keputusan fatwa penetapan kadar dua marhalah bagi musafir.
• Portal Rasmi JAKIM — Maklumat rasmi hal ehwal ugama Islam Malaysia.

📍 Penafian

Artikel ini disediakan berdasarkan data yang tersedia bagi tahun 2026 dan bertujuan untuk memberi panduan umum berhubung jarak dua marhalah bagi solat jamak dan qasar. Umat Islam dinasihatkan merujuk kepada jabatan mufti negeri masing-masing atau ulama bertauliah untuk mendapatkan fatwa dan panduan yang lebih tepat mengikut keadaan peribadi dan uruf setempat. Perbezaan pandangan dalam kalangan ulama adalah perkara biasa dalam fiqh, dan setiap individu bertanggungjawab memastikan ibadahnya sah mengikut pegangan mazhab dan fatwa yang diiktiraf di negerinya.