Contoh Soalan UASA Sains Tingkatan 1 Dan Skema Jawapan

Bayangkan seorang murid Tingkatan 1 membuka kertas Sains dan mendapati bukan semua markah boleh dikutip dengan menghafal istilah. Ada soalan pilihan jawapan, ada item yang memerlukan jawapan ringkas, dan ada soalan panjang yang meminta pengiraan atau penerangan sebab-akibat. Dalam format yang direkodkan bagi UASA Sains Tingkatan 1, Bahagian C membawa 60 daripada keseluruhan 100 markah. Oleh itu, latihan yang seimbang antara fakta, kemahiran proses sains dan jawapan berstruktur menjadi penting.

Artikel ini menghimpunkan format yang tersedia, contoh latihan baharu berserta skema penerangan, dan panduan menyemak jawapan. Menurut sumber rasmi, format instrumen UASA menengah rendah pernah diterbitkan oleh Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) untuk rujukan sekolah. Namun, format khusus bagi tahun 2026 belum dikenal pasti dalam bahan yang diberikan. Maka, angka dan contoh di bawah perlu dibaca sebagai panduan latihan, bukan kertas rasmi atau ramalan soalan sebenar.

📘 Format UASA Sains Tingkatan 1

UASA ialah Ujian Akhir Sesi Akademik dalam kerangka Pentaksiran Berasaskan Sekolah. Bahan rujukan yang disertakan menyatakan pelaksanaannya bermula pada 2023, selepas pemansuhan UPSR dan PT3. Ujian ini bertujuan mendapatkan gambaran pencapaian akademik murid dan menyokong tindakan pengajaran, bukan membandingkan pencapaian murid, sekolah, daerah atau negeri. Oleh itu, keputusan lebih bermakna apabila digunakan untuk mengenal pasti perkara yang telah dikuasai dan kemahiran yang masih perlu diperkukuh.

Berdasarkan kenyataan media tidak dinyatakan dalam dossier; rujukan utama yang boleh disemak ialah dokumen KPM. Format Instrumen Pentaksiran UASA Menengah Rendah 2025 menyenaraikan Sains sebagai mata pelajaran dengan tempoh ujian dua jam. Dokumen terdahulu KPM turut memberikan kod mata pelajaran Sains Tingkatan 1 sebagai 55 dan tempoh yang sama. Oleh sebab dokumen 2025 lebih baharu daripada format 2023, ia menjadi rujukan bertarikh paling terkini dalam dossier; tetapi tiada format 2026 disertakan.

Modul latihan komuniti yang dikongsi dalam dossier menghuraikan struktur tiga bahagian seperti berikut. Angka ini berguna untuk merancang masa latihan, namun sekolah perlu mengesahkan susunan sebenar dengan guru kerana format semasa boleh berubah.

Bahagian	Bilangan soalan	Markah	Penekanan umum
A	20	20	Soalan objektif
B	5	20	Respons pendek atau pelbagai bentuk
C	6	60	Respons terhad dan terbuka
Jumlah	31	100	Tempoh rujukan: dua jam

Dalam format latihan tersebut, jenis item merangkumi Objektif Aneka Pilihan, Objektif Pelbagai Bentuk, Subjektif Respons Terhad dan Subjektif Respons Terbuka. Konstruk yang disenaraikan meliputi mengingat, memahami, mengaplikasi, menganalisis, menilai dan mencipta. Nisbah aras kesukaran yang dinyatakan ialah rendah, sederhana dan tinggi pada kadar 5:3:2. Ini bermakna latihan tidak sepatutnya tertumpu kepada hafalan definisi sahaja; murid juga perlu mentafsir data, membuat inferens dan menerangkan pilihan berdasarkan bukti.

Kandungan Sains Tingkatan 1 dalam bahan dossier meliputi sembilan bab: Pengenalan kepada Penyiasatan Saintifik; Sel sebagai Unit Asas Hidupan; Koordinasi dan Gerak Balas; Pembiakan; Jirim; Jadual Berkala; Udara; Cahaya dan Optik; serta Bumi. Bab-bab ini disusun dalam lima tema kurikulum. Semak kandungan pembelajaran melalui halaman KSSM Bahagian Pembangunan Kurikulum dan berbincang dengan guru tentang skop yang telah diajar.

💡 Tip: Jika menggunakan jadual 20, 20 dan 60 markah untuk latihan, jangan habiskan semua masa pada Bahagian A. Biasakan diri menjawab soalan berstruktur kerana Bahagian C menyumbang markah paling besar dalam format latihan yang dirujuk.

🧪 Contoh Soalan Objektif UASA Sains Tingkatan 1

Soalan berikut ialah set latihan contoh yang dibina berdasarkan kandungan Sains Tingkatan 1 dalam dossier. Ia bukan salinan kertas rasmi KPM dan tidak mewakili ramalan soalan. Cuba jawab dahulu tanpa melihat skema. Bagi setiap item, kenal pasti kata kunci seperti “paling tepat”, “bukan”, “fungsi” atau “sebab”, kerana satu perkataan itu boleh mengubah maksud pilihan jawapan.

1. Seorang murid mengulang pengukuran panjang sebuah objek sebanyak tiga kali. Bacaan yang hampir sama diperoleh setiap kali. Ciri alat pengukur yang ditunjukkan ialah: A ketepatan, B kejituan, C ketumpatan, D kebolehtelapan.
2. Antara berikut, yang manakah unit asas bagi jisim dalam Sistem Unit Antarabangsa? A gram, B kilogram, C sentimeter, D kelvin.
3. Struktur sel yang menjadi tapak utama respirasi sel ialah: A vakuol, B kloroplas, C mitokondria, D membran sel.
4. Manakah ciri yang membezakan sel tumbuhan daripada sel haiwan? A mempunyai membran sel, B mempunyai sitoplasma, C mempunyai nukleus, D mempunyai kloroplas.
5. Air dipanaskan sehingga bertukar menjadi wap. Perubahan keadaan jirim itu dinamakan: A pembekuan, B kondensasi, C penyejatan, D peleburan.
6. Gas yang digunakan tumbuhan dalam fotosintesis ialah: A oksigen, B karbon dioksida, C nitrogen, D helium.
7. Antara berikut, yang manakah contoh perubahan kimia? A ais mencair, B air mendidih, C kertas dipotong, D besi berkarat.
8. Apabila cahaya bergerak dari udara ke dalam air dan berubah arah, fenomena itu disebut: A pantulan, B pembiasan, C penyerakan, D penyerapan.
9. Seorang murid mendapati belon berisi helium naik ke udara. Penjelasan paling sesuai ialah helium: A lebih tumpat daripada udara, B kurang tumpat daripada udara, C tiada jisim, D tidak memenuhi ruang.
10. Dalam penyiasatan kesan panjang tali terhadap tempoh ayunan bandul, pemboleh ubah yang dimanipulasikan ialah: A jisim ladung, B panjang tali, C masa untuk ayunan, D bahan ladung.

Item contoh ini merangkumi kemahiran asas dan aplikasi ringkas, termasuk unit, struktur sel, jirim, udara, optik dan pemboleh ubah. Dalam ujian sebenar, murid mungkin berdepan rajah atau jadual yang perlu ditafsir. Jika rajah disediakan, jangan menjawab berdasarkan andaian: baca label, unit, arah anak panah dan maklumat yang diberi terlebih dahulu.

Sumber komuniti dalam dossier memperlihatkan latihan objektif yang pelbagai, tetapi jawapan antara set tidak boleh dipindahkan begitu sahaja. Contohnya, huruf jawapan dalam sesuatu skema hanya sah untuk set soalan yang sama. Soalan yang kelihatan serupa mungkin mengubah susunan pilihan atau data. Oleh itu, semak konsep di sebalik jawapan, bukan menghafal turutan huruf.

🔬 Contoh Soalan Subjektif UASA Sains Tingkatan 1

Bahagian subjektif menguji sama ada murid boleh menyatakan konsep dengan jelas dan menyokongnya menggunakan sebab, data atau pengiraan. Jawapan yang terlalu pendek mungkin kehilangan markah penerangan, manakala ayat panjang tanpa isi yang tepat tidak semestinya memperoleh markah tambahan. Latihan di bawah ialah contoh pedagogi yang dirangka daripada topik dan kemahiran yang dinyatakan dalam dossier, bukan soalan rasmi.

1. Penyiasatan saintifik: Seorang murid mengkaji hubungan antara panjang tali bandul dengan masa yang diambil untuk membuat 10 ayunan lengkap. Nyatakan pemboleh ubah dimanipulasikan, pemboleh ubah bergerak balas dan satu pemboleh ubah dimalarkan. Kemudian, ramalkan kesan apabila tali dipanjangkan.
2. Sel: Nyatakan dua persamaan antara sel haiwan dengan sel tumbuhan dan satu perbezaan antara kedua-duanya. Terangkan fungsi kloroplas dalam sel tumbuhan.
3. Fotosintesis: Nyatakan dua bahan yang diperlukan untuk fotosintesis dan dua hasil proses tersebut. Berikan satu sebab tumbuhan memerlukan cahaya dalam proses ini.
4. Jirim dan ketumpatan: Sebuah objek berjisim 30 g mempunyai isi padu 4 cm³. Hitung ketumpatannya. Tunjukkan formula, penggantian nilai dan unit jawapan.
5. Isi padu objek tidak sekata: Bacaan awal air dalam silinder penyukat ialah 40 cm³. Selepas sebuah batu dimasukkan sepenuhnya, bacaan menjadi 47 cm³. Hitung isi padu batu itu dan nyatakan kaedah pengukuran yang digunakan.
6. Kitaran air: Huraikan secara berurutan bagaimana air di permukaan bumi boleh kembali sebagai hujan. Gunakan istilah penyejatan, pemeluwapan dan kerpasan dengan tepat.
7. Udara dan pembakaran: Terangkan mengapa pembakaran lilin dalam bekas tertutup akhirnya terhenti. Nyatakan gas yang digunakan dalam pembakaran dan perubahan yang berlaku apabila bekalannya berkurang.
8. Analisis bukti: Dalam satu ujian, murid mengukur masa 10 ayunan bagi tiga panjang tali. Bacaan meningkat apabila tali dipanjangkan. Nyatakan satu kesimpulan yang boleh dibuat dan satu perkara yang perlu dikekalkan sama agar perbandingan adil.

Soalan kitaran air, perbandingan sel dan contoh lain turut muncul dalam bahan penerangan umum yang lebih lama dalam dossier. Namun, bahan itu hanya satu sumber dan tidak mengesahkan bahawa soalan berkenaan akan ditanya. Gunakannya sebagai latihan mengukuhkan kurikulum, bukan sebagai jaminan kandungan kertas. Untuk Bab 1, kemahiran mengenal pasti pemboleh ubah dan membuat kesimpulan boleh dilatih melalui aktiviti mudah di rumah atau kelas, dengan mengutamakan keselamatan dan arahan guru.

Untuk respons terbuka, susun jawapan mengikut kehendak kata tugas. “Nyatakan” meminta fakta; “huraikan” memerlukan penerangan; “bandingkan” memerlukan persamaan atau perbezaan; manakala “hitung” memerlukan langkah pengiraan. Dalam soalan eksperimen, bezakan pemboleh ubah dimanipulasikan, bergerak balas dan dimalarkan. Jangan menukar satu pemboleh ubah dengan istilah yang lain hanya kerana kedua-duanya muncul dalam ayat soalan.

💡 Nota: Dalam pengiraan, tulis formula, masukkan nilai berserta unit dan berikan jawapan akhir dengan unit yang betul. Langkah kerja yang jelas membantu guru menilai kaedah, bukan sekadar angka akhir.

✅ Skema Jawapan Contoh Soalan UASA Sains Tingkatan 1

Skema di bawah menjawab set latihan yang disediakan dalam artikel ini. Dossier mengandungi contoh skema komuniti untuk set tertentu, termasuk jawapan pilihan objektif dan rubrik beberapa soalan. Walau bagaimanapun, tiada skema jawapan rasmi KPM yang disertakan untuk mengesahkan keseluruhan bahan tersebut. Oleh itu, jawapan berikut menerangkan prinsip sains dan tidak patut dianggap sebagai skema rasmi bagi mana-mana sesi UASA.

Jawapan Bahagian A: 1 B; 2 B; 3 C; 4 D; 5 C; 6 B; 7 D; 8 B; 9 B; 10 B.

Bagi soalan pertama, bacaan berulang yang hampir sama menunjukkan kejituan. Soalan kedua meminta unit asas jisim, iaitu kilogram, sementara kelvin ialah unit suhu. Mitokondria ialah tapak respirasi sel; kloroplas pula berkaitan dengan fotosintesis. Sel tumbuhan dan haiwan berkongsi membran sel, sitoplasma serta nukleus, tetapi kloroplas menjadi ciri yang membezakan sel tumbuhan dalam pilihan yang diberi.

Air yang bertukar daripada cecair kepada gas mengalami penyejatan. Tumbuhan menggunakan karbon dioksida dalam fotosintesis. Ais mencair, air mendidih dan kertas dipotong ialah perubahan fizikal dalam konteks pilihan ini; besi berkarat ialah perubahan kimia. Pembiasan berlaku apabila cahaya berubah arah ketika melalui medium berbeza. Helium kurang tumpat daripada udara persekitaran, manakala panjang tali ialah pemboleh ubah yang sengaja diubah dalam penyiasatan bandul.

Jawapan Bahagian B dan C:

1. Dalam penyiasatan bandul, pemboleh ubah dimanipulasikan ialah panjang tali; pemboleh ubah bergerak balas ialah masa bagi 10 ayunan lengkap; pemboleh ubah dimalarkan boleh berupa jisim ladung atau sudut ayunan. Ramalan yang sesuai: apabila tali dipanjangkan, masa untuk membuat 10 ayunan lengkap bertambah. Jawapan perlu menyatakan hubungan, bukan sekadar “masa berubah”.
2. Persamaan yang boleh diterima termasuk kedua-dua jenis sel mempunyai membran sel, sitoplasma dan nukleus. Perbezaan yang sesuai ialah sel tumbuhan mempunyai kloroplas, sedangkan sel haiwan tidak. Kloroplas mengandungi klorofil yang menyerap tenaga cahaya untuk fotosintesis.
3. Bahan yang diperlukan ialah air dan karbon dioksida; hasilnya ialah glukosa dan oksigen. Cahaya membekalkan tenaga yang diperlukan untuk fotosintesis. Berikan nama bahan dengan tepat dan jangan menyenaraikan oksigen sebagai bahan yang digunakan dalam persamaan asas proses ini.
4. Ketumpatan = jisim ÷ isi padu. Penggantian: 30 g ÷ 4 cm³ = 7.5 g cm⁻³. Unit boleh ditulis sebagai gram per sentimeter padu. Dossier turut menyebut nilai ketumpatan 7.5 g cm⁻³ dalam satu skema komuniti, tetapi pengiraan di sini berdasarkan data soalan latihan ini.
5. Isi padu batu = bacaan akhir − bacaan awal = 47 cm³ − 40 cm³ = 7 cm³. Kaedah yang digunakan ialah kaedah sesaran air menggunakan silinder penyukat. Objek perlu tenggelam sepenuhnya dan bacaan dibuat pada kedudukan mata yang betul.
6. Haba daripada matahari menyebabkan air menyejat. Wap air naik dan menyejuk, lalu mengalami pemeluwapan sehingga membentuk titisan atau awan. Apabila titisan menjadi cukup berat, air turun ke bumi sebagai kerpasan, contohnya hujan. Jawapan mendapat ketepatan lebih baik apabila proses disusun mengikut urutan.
7. Lilin memerlukan oksigen untuk pembakaran. Dalam bekas tertutup, bekalan oksigen terhad dan semakin berkurang apabila digunakan. Apabila oksigen tidak lagi mencukupi untuk menyokong pembakaran, nyalaan terhenti. Jawapan tidak perlu mendakwa semua udara habis; nyatakan bahawa oksigen yang diperlukan tidak mencukupi.
8. Kesimpulan: semakin panjang tali bandul, semakin lama masa yang diambil untuk membuat 10 ayunan lengkap, berdasarkan pola bacaan yang diberi. Satu pemboleh ubah yang boleh dimalarkan ialah jisim ladung, sudut ayunan atau kaedah pelepasan bandul. Kesimpulan mesti berpandukan maklumat soalan dan tidak membuat dakwaan di luar data.

Skema komuniti dalam dossier menunjukkan pendekatan pemarkahan analitikal: isi berasingan boleh diberi markah berasingan. Contohnya, nama alat, formula, pengiraan dan unit mungkin dinilai sebagai unsur yang berlainan. Walau bagaimanapun, pecahan markah khusus hendaklah dirujuk kepada guru atau kertas latihan yang sedang digunakan; jangan menganggap rubrik satu set terpakai kepada set lain.

Semasa menyemak, tandakan bukan sahaja jawapan salah tetapi juga punca kesilapan: konsep tidak difahami, istilah tertukar, unit tertinggal atau operasi matematik tersilap. Catatan ringkas seperti “silap beza kejituan dan ketepatan” lebih berguna daripada menyalin jawapan semata-mata. Ulang semula soalan seumpama itu beberapa hari kemudian untuk memastikan konsep benar-benar dikuasai.

❓ Soalan Lazim (FAQ)

Adakah format 20 soalan Bahagian A, 5 Bahagian B dan 6 Bahagian C disahkan untuk UASA 2026?

Tidak dapat disahkan daripada dossier. Struktur itu dinyatakan dalam bahan latihan komuniti dan format terdahulu, manakala format KPM terkini yang disebut dalam dossier bertarikh 2025. Format khusus 2026 belum diumumkan secara rasmi pada tahun 2026 berdasarkan bahan yang tersedia di sini. Murid perlu mengikuti makluman sekolah dan guru.

Berapa lama tempoh UASA Sains Tingkatan 1?

Dokumen KPM dalam dossier menyatakan tempoh dua jam bagi Sains menengah rendah. Oleh sebab format tahun boleh berubah, semak arahan pada kertas dan makluman sekolah untuk sesi berkenaan.

Adakah contoh soalan dalam artikel ini soalan sebenar UASA?

Tidak. Soalan disusun sebagai latihan berdasarkan topik dan kemahiran yang terdapat dalam bahan dossier. Ia bukan kertas rasmi, bukan soalan bocor dan bukan jaminan bahawa topik tertentu akan keluar.

Adakah skema jawapan ini dikeluarkan oleh KPM?

Tidak. Dossier tidak menyediakan skema rasmi KPM yang lengkap. Jawapan artikel ini ialah panduan konsep bagi soalan contoh yang dibina di sini. Skema rasmi atau rubrik sekolah, jika diberikan, hendaklah menjadi rujukan untuk tugasan dan pentaksiran sebenar.

Topik manakah yang perlu diulang kaji?

Ulang kaji kesemua sembilan bab Sains Tingkatan 1 yang telah dipelajari, bukan hanya topik yang muncul dalam set contoh. Beri perhatian kepada kemahiran eksperimen, sel, jirim, udara, cahaya dan optik serta bumi, dan rujuk guru untuk mengetahui liputan sesi kelas.

Bagaimanakah cara terbaik menggunakan skema jawapan?

Cuba jawab dahulu tanpa melihat skema, kemudian bandingkan isi dan langkah kerja. Catat sebab kesilapan dan buat semula soalan tanpa menyalin jawapan. Untuk soalan pengiraan, pastikan formula, unit dan penggantian nilai ditulis dengan jelas.

Adakah keputusan UASA digunakan untuk membandingkan sekolah atau negeri?

Menurut penerangan konsep UASA yang diringkaskan dalam dossier, ujian ini bertujuan menilai tahap pencapaian murid dan tidak bertujuan membuat perbandingan prestasi antara murid, sekolah, daerah atau negeri. Guru boleh menggunakan maklumat pentaksiran untuk merancang pengukuhan pembelajaran.

📝 Kesimpulan

Persediaan UASA Sains Tingkatan 1 memerlukan pemahaman konsep, latihan menjawab dan semakan kesilapan yang konsisten. Gunakan contoh serta skema ini sebagai bahan ulang kaji, sambil mengutamakan arahan sekolah dan dokumen rasmi bagi format semasa.

🔗 Rujukan Paling Autoriti

• Kementerian Pendidikan Malaysia — Format Instrumen UASA Menengah Rendah 2025
• Kementerian Pendidikan Malaysia — Format Instrumen Pentaksiran dan Pelaporan UASA Menengah Rendah
• Kementerian Pendidikan Malaysia — Panduan Pengurusan dan Pentadbiran UASA
• Bahagian Pembangunan Kurikulum — Kurikulum Standard Sekolah Menengah
• Lembaga Peperiksaan — Portal rasmi pentaksiran dan peperiksaan

📍 Penafian

Artikel ini ialah bahan ulang kaji umum berdasarkan data yang tersedia bagi tahun 2026 dan bukan dokumen rasmi KPM; murid hendaklah mengesahkan format, skop dan pemarkahan dengan pihak sekolah.