Maksud Bonus Discretionary: Apa Pekerja Perlu Tahu

Bonus discretionary ialah bayaran tambahan yang tidak dijamin oleh undang-undang mahupun kontrak — majikan mempunyai hak mutlak untuk menentukan sama ada mahu membayar, berapa jumlahnya, dan bila hendak membayar, selagi keputusan itu dibuat secara adil dan munasabah. Secara ringkasnya, tiada sebarang peruntukan dalam Akta Kerja 1955 yang mewajibkan majikan membayar bonus tahunan atau hujung tahun kepada pekerja di Malaysia.

Bagaimanapun, realitinya lebih kompleks daripada sekadar “ya” atau “tidak”. Menjelang hujung tahun, soalan “ada bonus ke tak?” sering menghantui ruang pejabat di seluruh negara. Di sebelah meja pula, majikan pula bertanya, “kami betul-betul terpaksa bayar ke?” Jurang persepsi antara kedua-dua pihak inilah yang sering menjadi punca pertikaian buruh yang berpanjangan.

📖 Maksud Discretionary Bonus dan Cara Ia Berfungsi

Bonus discretionary, yang juga dikenali sebagai bonus sukarela atau bonus bukan kontraktual, ialah bayaran yang diberikan oleh majikan atas dasar budi bicara semata-mata. Berbeza dengan gaji tetap yang wajib dibayar mengikut tempoh, bonus jenis ini tidak dijamin dan boleh dikurangkan atau langsung tidak dibayar pada bila-bila masa mengikut keputusan majikan.

Dalam konteks Malaysia, Jabatan Tenaga Kerja Semenanjung Malaysia (JTKSM) di bawah Kementerian Sumber Manusia mengesahkan bahawa Akta Kerja 1955 hanya menetapkan perkara berkaitan gaji, cuti, dan manfaat statutori — tetapi tidak mewajibkan sebarang bonus tahunan. Maksudnya, bonus bukanlah hak automatik yang boleh dituntut oleh pekerja semata-mata kerana bekerja keras sepanjang tahun.

Cara bonus discretionary berfungsi boleh diringkaskan seperti berikut:

• Majikan membuat keputusan tahunan — sama ada syarikat mahu mengisytiharkan bonus atau tidak, biasanya selepas menilai prestasi kewangan syarikat dan prestasi individu pekerja.
• Jumlah tidak ditetapkan awal — berbeza dengan bonus kontrak yang biasanya menyebut “1 bulan gaji”, bonus discretionary bergantung kepada budi bicara majikan pada tahun tersebut.
• Boleh diubah atau dihentikan — majikan berhak mengubah struktur bonus, mengurangkan jumlahnya, atau menghentikan amalan pemberian bonus sepenuhnya pada masa hadapan.
• Tertakluk kepada kewajaran — walaupun bersifat discretionary, keputusan majikan masih perlu dibuat secara adil, munasabah, dan tidak bertentangan dengan nalar.

Sebagai konteks semasa, menurut Kajian Gaji MEF, 82% syarikat di Malaysia memberikan bonus pada tahun 2025, dengan purata 2.17 bulan untuk eksekutif dan 1.96 bulan untuk bukan eksekutif. Untuk tahun 2026, unjuran purata bonus ialah 2.16 bulan bagi eksekutif dan 2.02 bulan bagi bukan eksekutif. Angka-angka ini menunjukkan bahawa walaupun bonus discretionary, majoriti majikan Malaysia masih mengamalkan pemberian bonus sebagai sebahagian daripada budaya kerja tempatan.

💡 Tip: Sebelum mengharapkan bonus discretionary, semak kontrak pekerjaan dan buku panduan pekerja anda terlebih dahulu. Jika tiada klausa yang menjamin bonus, bersedia dengan dua kemungkinan — ada atau tiada bonus.

⚖️ Perbezaan Bonus Discretionary dengan Bonus Kontrak

Perkara paling kritikal yang perlu difahami oleh setiap pekerja ialah perbezaan antara bonus discretionary dan bonus kontraktual. Hampir setiap pertikaian bonus berpunca daripada kekeliruan antara dua kategori ini. Fahami perbezaannya, dan kebanyakan kekeliruan akan hilang serta-merta.

Aspek	Bonus Discretionary	Bonus Kontraktual
Asas undang-undang	Tidak dijamin oleh undang-undang	Dijamin apabila kriteria dipenuhi
Dokumen rujukan	Dinyatakan “atas budi bicara syarikat”	Dinyatakan dalam kontrak, surat tawaran, atau polisi
Jumlah	Keputusan tahunan majikan	Selalunya tetap (contoh: 1 bulan gaji)
Kewajipan majikan	Tidak wajib bayar — boleh dikurangkan atau dilangkau	Wajib bayar dan boleh dikuatkuasakan
Hak pekerja	Tiada hak kontraktual untuk menuntut	Hak boleh dituntut melalui saluran undang-undang

Bonus menjadi obligasi undang-undang hanya apabila dijanjikan secara kontraktual — sama ada dalam kontrak pekerjaan, surat tawaran, polisi syarikat, buku panduan pekerja, atau Perjanjian Bersama (Collective Agreement) bagi tempat kerja berkesatuan. Apabila janji bonus ditulis, ia berhenti menjadi “hadiah” dan bertukar menjadi entitlemen yang boleh dikuatkuasakan oleh pekerja.

Sebagai contoh praktikal, dalam kes Ramada Plaza Melaka (Award 1137 of 2021), Mahkamah Perusahaan mengarahkan majikan membayar bonus pro-rata di bawah Perjanjian Bersama walaupun perniagaan hotel tersebut telah ditutup akibat pandemik COVID-19. Ini membuktikan bahawa bonus kontraktual tetap perlu dibayar walaupun syarikat menghadapi kesulitan kewangan.

Sebaliknya, dalam kes Plusliner Sdn Bhd (Award No. 1216 of 2021), Mahkamah menolak cadangan kesatuan sekerja untuk mewajibkan bonus kontraktual 3 bulan setiap tahun kerana dianggap berlebihan. Mahkamah menegaskan bahawa sifat bonus pada dasarnya adalah discretionary untuk menggalakkan pemberian bayaran sukarela kepada pekerja yang berhak berdasarkan prestasi syarikat.

Satu lagi perbezaan penting: komisen dan insentif prestasi selalunya mempunyai asas kontraktual yang lebih kukuh berbanding bonus discretionary tulen. Jika struktur komisen anda dinyatakan secara jelas dalam kontrak dengan sasaran dan kadar yang spesifik, ia lebih sukar untuk majikan menafikan hak anda berbanding bonus yang sekadar disebut sebagai “budi bicara syarikat”.

🏢 Faktor yang Mempengaruhi Keputusan Majikan

Keputusan majikan untuk memberi atau tidak memberi bonus discretionary tidak dibuat secara rawak. Terdapat beberapa faktor utama yang mempengaruhi penilaian mereka, dan memahami faktor-faktor ini boleh membantu pekerja merancang kewangan dengan lebih realistik.

Berdasarkan semakan 236 Perjanjian Bersama merentas 36 industri oleh MEF, prestasi syarikat (80.1%) merupakan faktor paling penting dalam penyesuaian gaji menyeluruh, diikuti oleh prestasi individu (64.5%). Ini bermakna walaupun anda bekerja dengan cemerlang, keputusan bonus tetap banyak dipengaruhi oleh prestasi keseluruhan organisasi.

Antara faktor yang biasanya dipertimbangkan majikan:

• Prestasi kewangan syarikat — keuntungan, aliran tunai, dan unjuran kewangan tahun hadapan menjadi penentu utama sama ada syarikat mampu mengagihkan bonus.
• Prestasi individu pekerja — penilaian prestasi tahunan, pencapaian KPI, dan disiplin kerja menjadi asas untuk menentukan kuantum bonus setiap pekerja.
• Prestasi pasaran sektor — syarikat dalam industri yang sedang berkembang mungkin lebih cenderung memberi bonus berbanding sektor yang sedang merudum.
• Kadar inflasi dan kos sara hidup — pertimbangan untuk mengekalkan daya tarikan syarikat sebagai majikan pilihan.
• Keperluan mengekalkan pekerja — dalam pasaran pekerja yang kompetitif, bonus menjadi salah satu instrumen untuk mengurangkan kadar perpindahan pekerja.
• Hubungan industri — hubungan baik dengan kesatuan sekerja dan pekerja secara keseluruhan turut mempengaruhi keputusan.

Dalam kes DCH Contract Manufacturing (Award No. 1830 of 2025), Mahkamah Perusahaan mengesahkan bahawa majikan sah menggunakan budi bicara untuk menahan bonus daripada pekerja yang menerima penilaian prestasi terendah (Rating E) di bawah Fasal 26 Perjanjian Bersama. Kes ini menunjukkan bahawa prestasi individu memang menjadi faktor yang sah dipertimbangkan.

Namun begitu, terdapat satu prinsip penting yang sering tidak diketahui pekerja — prinsip “all or nothing”. Dalam kes All Malayan Estates Staff Union v Revertex (Malaysia) Sdn Bhd, Mahkamah memutuskan bahawa apabila syarikat memutuskan untuk membayar bonus, budi bicara mesti dilaksanakan memihak kepada SEMUA pekerja (bukan sebahagian sahaja), walaupun kuantum boleh berbeza mengikut prestasi individu. Mahkamah merujuk kepada keputusan kes Castlefield (Klang) Rubber Estate Plc. v All Malayan Staff Union [1985] yang menetapkan:

Dalam erti kata lain, majikan tidak boleh memilih untuk membayar bonus hanya kepada pekerja tertentu dan menafikannya kepada yang lain tanpa sebab yang munasabah dan konsisten. Jika majikan memutuskan untuk mengagihkan bonus, semua pekerja layak menerima sekurang-kurangnya sebahagian daripadanya.

💡 Tip: Jika anda merasakan keputusan bonus anda tidak adil, kumpulkan bukti prestasi kerja, rekod penilaian, dan sebarang komunikasi bertulis berkaitan janji bonus. Dokumen ini penting jika kes perlu dirujuk ke Jabatan Tenaga Kerja Semenanjung Malaysia.

💼 Hak Pekerja dan Cukai bagi Bonus Discretionary

Walaupun bonus discretionary tidak menjamin hak untuk menerimanya, pekerja masih mempunyai hak tertentu yang perlu dilindungi. Yang paling utama, majikan mesti bertindak secara adil dan munasabah semasa membuat keputusan berkaitan bonus — walaupun label “discretionary” melekat pada klausa tersebut.

Keputusan kes Agnes Ann (2016) mengesahkan bahawa pekerja tidak mempunyai “hak” terhadap entitlemen discretionary. Walaupun Agnes Ann telah menerima bonus selama 4 tahun berturut-turut, Mahkamah memutuskan bahawa ketiadaan jaminan dalam buku panduan dan kontrak bermakna tiada hak kontraktual untuk menuntut bonus tahunan. Ini menjadi peringatan bahawa penerimaan bonus berterusan tidak semestinya mewujudkan hak kekal.

Bagaimanapun, terdapat batasan kepada budi bicara majikan. Dalam kes Tasek Corporation Berhad (Award No. 171 of 2025), Mahkamah Perusahaan memerintahkan pembayaran ang pow untuk tahun 2022 melalui keputusan majoriti 2:1, dipengaruhi oleh amalan jangka panjang, pengorbanan pekerja semasa perayaan, keharmonian industri, dan pertimbangan ekuiti. Namun, Mahkamah turut menegaskan bahawa keputusan ini TIDAK menjadikan ang pow sebagai hak kekal — syarikat masih bebas menghentikannya pada masa hadapan.

Bagi pekerja yang merasakan hak mereka dilanggar, saluran rujukan utama ialah kepada Jabatan Tenaga Kerja Semenanjung Malaysia (JTKSM). JTKSM mengendalikan kes kes buruh dan boleh membantu menyelesaikan pertikaian berkaitan pembayaran bonus, terutamanya apabila bonus dijanjikan secara kontraktual tetapi tidak ditunaikan.

Dari segi cukai, bonus discretionary tertakluk kepada cukai di Malaysia sama seperti bonus kontraktual. Majikan dikehendaki memotong caruman KWSP daripada jumlah bonus yang dibayar, serta memotong Potongan Cukai Berjadual (PCB) mengikut kadar cukai pekerja. Bonus juga perlu dilaporkan dalam penyata gaji dan slip gaji pekerja untuk tujuan ketelusan.

Secara praktikalnya, ini bermakna jumlah bonus bersih yang anda terima mungkin lebih rendah daripada jumlah yang diisytiharkan oleh majikan selepas potongan KWSP dan cukai pendapatan. Adalah bijak untuk merancang kewangan berdasarkan jumlah bersih, bukan jumlah kasar bonus.

❓ Soalan Lazim (FAQ)

Bolehkah saya menuntut bonus discretionary jika majikan enggan membayar?

Tidak, secara umumnya anda tidak boleh memaksa majikan membayar bonus discretionary kerana sifatnya memang tidak dijamin. Namun, jika anda mempunyai bukti bahawa majikan bertindak tidak adil, tidak munasabah, atau tidak konsisten dalam membuat keputusan, anda boleh merujuk kes anda kepada Jabatan Tenaga Kerja Semenanjung Malaysia untuk semakan lanjut.

Bila bonus bertukar daripada discretionary kepada kontraktual?

Bonus menjadi kontraktual apabila ia ditulis secara jelas dalam kontrak pekerjaan, surat tawaran, polisi syarikat, buku panduan pekerja, atau Perjanjian Bersama. Apabila janji bonus ditulis dengan kriteria yang spesifik, majikan wajib membayarnya dan ia boleh dikuatkuasakan melalui saluran undang-undang.

Adakah penerimaan bonus selama bertahun-turut mewujudkan hak kekal?

Tidak semestinya. Kes Agnes Ann (2016) menunjukkan bahawa penerimaan bonus selama 4 tahun berturut-turut TIDAK mewujudkan hak kontraktual jika tiada jaminan bertulis. Namun, kes Tasek Corporation (2025) menunjukkan bahawa amalan jangka panjang boleh mempengaruhi keputusan Mahkamah dalam situasi tertentu — bergantung kepada fakta kes masing-masing.

Jika syarikat memberi bonus kepada sesetengah pekerja sahaja, adakah itu melanggar undang-undang?

Ya, dalam kebanyakan kes, ini boleh dianggap tidak adil. Prinsip yang ditetapkan oleh Mahkamah dalam kes Castlefield dan Revertex menetapkan bahawa apabila majikan memutuskan untuk membayar bonus, budi bicara mesti dilaksanakan memihak kepada SEMUA pekerja, walaupun kuantum berbeza mengikut prestasi individu.

Adakah bonus discretionary tertakluk kepada cukai dan potongan KWSP?

Ya, bonus discretionary tertakluk kepada cukai pendapatan di Malaysia. Majikan dikehendaki memotong caruman KWSP serta PCB daripada jumlah bonus. Bonus juga perlu dilaporkan dalam slip gaji untuk tujuan ketelusan dan rujukan cukai.

Apakah unjuran bonus untuk tahun 2026?

Berdasarkan Kajian Gaji MEF, unjuran purata bonus untuk tahun 2026 ialah 2.16 bulan bagi eksekutif dan 2.02 bulan bagi bukan eksekutif. Ini sedikit berbanding pencapaian 2025 di mana 82% syarikat memberikan bonus dengan purata 2.17 bulan (eksekutif) dan 1.96 bulan (bukan eksekutif). Angka ini bagaimanapun adalah unjuran dan bukan jaminan — setiap syarikat berhak membuat keputusan masing-masing.

📝 Kesimpulan

Bonus discretionary bukanlah hak yang boleh dituntut oleh pekerja, tetapi bukan juga lesen untuk majikan bertindak sesuka hati — keputusan mesti dibuat secara adil, munasabah, dan konsisten, dan pekerja perlu bijak membezakan antara bonus yang dijamin kontrak dengan bonus yang sekadar budi bicara supaya dapat merancang kewangan dengan lebih realistik.

🔗 Rujukan Paling Autoriti

• Jabatan Tenaga Kerja Semenanjung Malaysia (JTKSM) — Portal rasmi di bawah Kementerian Sumber Manusia untuk kes buruh dan aduan pekerja
• Akta Kerja 1955 (Akta 265) — Rujukan penuh peruntukan undang-undang pekerjaan Malaysia
• Acas — Panduan rasmi tentang entitlement bonus dan perbezaan discretionary vs kontraktual
• The Edge Malaysia — Laporan Kajian Gaji MEF 2026 tentang unjuran bonus dan kenaikan gaji
• Donovan & Ho — Analisis kes Mahkamah Perusahaan Malaysia berkaitan bonus dan bayaran perayaan

📍 Penafian

Artikel ini disediakan untuk tujuan maklumat umum sahaja berdasarkan data yang tersedia bagi tahun 2026 dan tidak boleh dianggap sebagai nasihat undang-undang. Pembaca dinasihatkan untuk mendapatkan rujukan profesional atau menghubungi Jabatan Tenaga Kerja Semenanjung Malaysia bagi sebarang pertikaian buruh yang spesifik.