Syarat Jamak Qasar: Johor Tetap Jarak 81km Dua Marhalah

Jarak dua marhalah bagi musafir di Negeri Johor kini dikuatkuasakan pada 81 km, membolehkan umat Islam menunaikan solat jamak dan qasar mengikut syarat yang ditetapkan sejak 25 April 2022 dan diwartakan pada 9 November 2023.

📍 Maksud Syarat Jamak Qasar

Syarat jamak qasar merujuk kepada keringanan yang diberikan kepada musafir untuk menggabungkan dua solat fardhu (jamak) serta memendekkan rakaat solat empat menjadi dua (qasar). Tujuannya ialah memudahkan pelaksanaan ibadah ketika berada di luar kawasan tetap, tanpa menjejaskan keabsahan solat. Di Malaysia, syarat ini ditentukan mengikut had jarak yang dikenali sebagai “dua marhalah”.

Menurut Jabatan Mufti Johor, dua marhalah bersamaan lebih kurang 81 km. Jika perjalanan melebihi jarak ini, musafir dianggap layak untuk mengamalkan jamak qasar, selagi memenuhi syarat‑syarat lain seperti niat dan tempoh tidak menetap lebih daripada empat hari di destinasi.

Penetapan ini berasaskan kepada keputusan Muzakarah Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (MKI) ke‑118 pada Februari 2021, yang menyeragamkan kadar dua marhalah di peringkat kebangsaan. Oleh itu, penduduk Johor kini mempunyai panduan jelas yang selaras dengan piawaian nasional.

🕌 Dalil Jamak dan Qasar Dalam Solat

Dalil utama jamak dan qasar terdapat dalam Surah An‑Nisa’ ayat 101: “وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ”. Ayat ini memberi kebenaran kepada musafir untuk memendekkan solat apabila berada di muka bumi yang jauh.

Imam al‑Nawawi pula menafsirkan bahawa “darb” merujuk kepada perjalanan yang memerlukan masa lebih lama daripada biasanya, menjadikan qasar satu keringanan sah. Mazhab Syafi‘i menekankan bahawa jamak boleh dilakukan bagi solat Maghrib‑Isyak dan Zuhur‑Asar, manakala qasar terpakai kepada solat yang mempunyai empat rakaat (Zuhur, Asar, Maghrib, Isyak).

Penjelasan ini telah dikuatkuasakan dalam fatwa negeri Johor, di mana mufti menegaskan bahawa dalil Qur’an dan hadis menjadi asas utama dalam menetapkan had jarak 81 km sebagai ukuran dua marhalah yang sah.

📏 Syarat Jarak 81km Dua Marhalah

Penetapan jarak 81 km melibatkan beberapa langkah teknikal yang telah disahkan oleh pihak berkuasa agama dan agensi pemetaan. Berikut ialah rangka langkah‑langkah yang perlu diikuti oleh individu atau institusi untuk memastikan jarak perjalanan memenuhi syarat jamak qasar di Johor:

1. Pengukuran Jarak Menggunakan Peta Rasmi. Rujuk peta yang dikeluarkan oleh Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia (JUPEM) atau sistem i‑PLAN Jabatan Perancangan Bandar dan Desa. Pastikan jarak diukur mengikut laluan jalan raya yang biasanya dipilih.
2. Mengira Jarak Berulang. Jika perjalanan melibatkan lebih daripada satu segmen (contoh: Johor Bahru → Muar → Batu Pahat), jumlahkan semua segmen yang melebihi 81 km untuk menilai kelayakan jamak qasar pada setiap destinasi.
3. Mengesahkan Jarak Minimum. Pastikan setiap segmen perjalanan yang dianggap “marhalah” tidak kurang daripada 81 km. Jika terdapat segmen yang lebih pendek, musafir tidak boleh mengamalkan jamak qasar untuk segmen tersebut kecuali terdapat alasan sah (contoh: keselamatan, keperluan perubatan).
4. Menetapkan Niat Musafir. Niat harus dinyatakan pada permulaan perjalanan, contohnya “Saya berniat menunaikan solat jamak dan qasar kerana saya akan melakukan perjalanan lebih daripada dua marhalah.” Niat ini menjadi bukti sah dalam kes pertikaian.
5. Memeriksa Tempoh Kediaman. Musafir tidak boleh menetap lebih daripada empat hari di destinasi kecuali hari pertama dan hari terakhir perjalanan. Jika melebihi tempoh ini, hak jamak qasar tidak lagi terpakai.

Dengan mengikuti langkah‑langkah di atas, individu dapat memastikan bahawa perjalanan mereka memenuhi syarat jarak 81 km yang ditetapkan oleh Jawatankuasa Fatwa Negeri Johor.

🚗 Status Musafir dan Tempoh Perjalanan

Status musafir ditentukan bukan hanya oleh jarak, tetapi juga oleh niat dan tempoh berada di luar tempat asal. Menurut fatwa rasmi Johor, seseorang dianggap musafir apabila:

• Jarak perjalanan sekurang‑kurangnya dua marhalah (81 km).
• Perjalanan melibatkan pemindahan dari satu mukim ke mukim lain.
• Tiada niat untuk menetap lebih daripada empat hari di destinasi, kecuali hari pertama dan hari terakhir.

Jika semua kriteria dipenuhi, musafir berhak menunaikan jamak qasar. Sebaliknya, jika musafir menetap lebih lama atau tidak mencapai jarak minimum, solat harus dilakukan secara normal (empat rakaat penuh tanpa gabungan).

Data daripada Sinar Harian menunjukkan bahawa sejak pelaksanaan pada 2022, lebih 70 % musafir di Johor melaporkan kepatuhan kepada syarat ini, dengan peningkatan pemahaman tentang hak dan tanggungjawab mereka.

🧭 Arah Perjalanan dan Tujuan Pergerakan

Arah perjalanan memainkan peranan penting dalam menilai kelayakan jamak qasar. Fatwa menegaskan bahawa musafir harus melintasi sempadan mukim atau daerah yang jelas, bukan sekadar bergerak dalam kawasan bandar yang sama. Sebagai contoh, perjalanan dari Johor Bahru ke Muar (lebih 81 km) memenuhi syarat, manakala perjalanan dalam bandar Johor Bahru yang hanya melintasi sempadan kampung tidak mencukupi.

Tujuan pergerakan juga harus mempunyai asas yang sah, seperti urusan kerja, lawatan keluarga, atau urusan perubatan. Jika tujuan hanyalah untuk “menikmati” jarak demi mendapatkan rukhsah, ia tidak dibenarkan, sebagaimana dijelaskan dalam BuzzKini dan pendapat Ustaz Jafri Mahmoodi.

Kesimpulannya, arah dan tujuan haruslah berlandaskan keperluan sebenar, bukan sekadar mencari keringanan.

🕒 Waktu Solat yang Boleh Dijamak

Jamak qasar dibenarkan untuk solat Maghrib‑Isyak dan Zuhur‑Asar. Waktu yang terlibat ialah:

• Jamak Maghrib‑Isyak: Solat Maghrib diikuti dengan Isyak dalam satu sesi, selagi tidak melepasi waktu Isyak yang telah ditetapkan.
• Jamak Zuhur‑Asar: Solat Zuhur diikuti dengan Asar, biasanya dilakukan pada waktu Zuhur atau awal Asar.

Solat Subuh, Terbit, dan Isyak tidak boleh dijamak, tetapi boleh diqasar jika musafir memenuhi syarat dua marhalah. Penting untuk memeriksa jadual waktu solat tempatan melalui JAKIM atau aplikasi rasmi yang disokong kerajaan.

📚 Syarat Sah Qasar Menurut Mazhab Syafi‘i

Dalam Mazhab Syafi‘i, qasar sah apabila:

• Musafir menempuh jarak dua marhalah (81 km) atau lebih.
• Musafir tidak berniat menetap lebih daripada empat hari di destinasi, melainkan hari pertama dan hari terakhir.
• Musafir tidak mengikuti imam yang menunaikan solat penuh empat rakaat pada waktu yang sama.
• Musafir melakukan qasar pada solat yang mempunyai empat rakaat (Zuhur, Asar, Maghrib, Isyak).

Imam al‑Mawardi menambah bahawa qasar boleh dilakukan walaupun musafir berada dalam keadaan selamat, selagi tidak ada halangan yang menghalang pelaksanaan solat penuh. Fatwa Johor mengadopsi pandangan ini, menegaskan bahawa qasar bukanlah pilihan semata-mata, tetapi satu hak yang sah apabila syarat dipenuhi.

Pengamal Syafi‘i di Johor diingatkan untuk merujuk kepada Mufti Wilayah Persekutuan bagi penjelasan terperinci mengenai maksud dua marhalah dan pelaksanaannya.

⚖️ Isu Jamak Qasar di Negeri Johor

Sejak pengumuman fatwa pada 2022, terdapat beberapa isu yang timbul di kalangan masyarakat:

• Kekeliruan Media Sosial: Pada Ogos 2023, terdapat penyebaran maklumat bahawa 81 km adalah “ketetapan terbaharu”. Bernama menegaskan bahawa ketetapan ini sebenarnya telah dilaksanakan sejak April 2022, dan pewartaan rasmi hanya berlaku pada November 2023.
• Penggunaan Anggaran vs Tepat: Sesetengah sumber menyatakan 81 km bersifat “taqribi”. Namun, warta rasmi Johor menyebut angka tersebut secara spesifik sebagai syarat sah, menjadikan ia rujukan utama.
• Pilihan Laluan Jauh: Terdapat perbincangan mengenai kebolehan memilih laluan yang lebih jauh demi mendapatkan rukhsah. mStar dan Ustaz Jafri menegaskan bahawa niat semata‑mata mencari keringanan tanpa sebab munasabah tidak dibenarkan.
• Kesedaran Komuniti: Kajian komuniti melalui forum Zulkifli Al‑Bakri menunjukkan peningkatan pemahaman, namun masih terdapat pertanyaan mengenai tempoh kediaman dan cara mengira jarak secara praktikal.

Secara keseluruhan, pihak berkuasa agama terus memberi penjelasan melalui portal rasmi dan sesi soal jawab untuk mengurangkan kekeliruan.

❓ Soalan Lazim (FAQ)

Apakah saya masih boleh jamak qasar jika saya menempuh jarak 80 km?

Menurut fatwa Johor, jarak minimum ialah 81 km. Jika hanya 80 km, maka syarat dua marhalah tidak dipenuhi dan solat harus dilakukan secara penuh.

Bagaimana jika saya mengambil jalan yang lebih jauh (misalnya 100 km) walaupun ada jalan lebih dekat?

Jika tujuan utama memilih jalan jauh semata‑mata untuk mendapatkan rukhsah, ia tidak dibenarkan. Hanya bila terdapat sebab munasabah (keselamatan, keperluan kerja, atau lawatan keluarga) jalan jauh boleh diterima.

Adakah saya boleh qasar solat Subuh?

Qasar tidak dibenarkan untuk solat Subuh kerana ia mempunyai dua rakaat sahaja. Qasar hanya terpakai kepada solat yang mempunyai empat rakaat.

Jika saya menetap 3 hari di satu tempat, adakah saya masih boleh jamak qasar?

Ya, selama tidak melebihi empat hari (hari pertama dan hari terakhir tidak dikira), musafir masih layak menunaikan jamak qasar.

Bagaimana cara mengira jarak jika saya menggunakan pengangkutan awam?

Gunakan aplikasi GPS yang mengikut laluan rasmi atau rujuk peta JUPEM. Pastikan jarak yang dipaparkan adalah jarak jalan raya, bukan jarak “as‑the‑crow‑flies”.

📝 Kesimpulan

Penetapan jarak 81 km sebagai dua marhalah di Johor menyediakan panduan jelas bagi umat Islam untuk melaksanakan jamak qasar secara sah, selaras dengan fatwa negeri, keputusan MKI, dan dalil Qur’an, sambil menegakkan keadilan dan mengelakkan penyalahgunaan keringanan ibadah.

🔗 Rujukan Paling Autoriti

• Jabatan Mufti Johor — Laman Rasmi
• Sistem Al‑Irsyad JMJ — Fatwa Negeri Johor
• JAKIM — Portal Rasmi Islam Malaysia
• JUPEM — Jabatan Ukur dan Pemetaan Malaysia
• Mufti Wilayah Persekutuan — Portal Rasmi

📍 Penafian

Maklumat dalam artikel ini disusun berdasarkan data yang tersedia bagi tahun 2026; sebarang perubahan atau perkembangan terkini selepas tarikh tersebut tidak termasuk dalam kandungan ini.