Tarikh Lahir Nabi Muhammad: 12 Rabiulawal atau 9 Rabiulawal?

Situasi: Anda sedang menikmati secawan kopi di kedai mamak, tiba-tiba rakan anda menghantar mesej WhatsApp: “Bos, esok 12 Rabiulawal ke 9 Rabiulawal hari lahir Nabi? Makin keliru saya tengok TikTok ustaz berbeza pendapat.” Senyum sahaja saya. Sebagai blogger yang kerap mengikuti perkembangan agama dan sosial di Malaysia, isu tarikh lahir Nabi Muhammad SAW antara 12 Rabiulawal atau 9 Rabiulawal bukanlah perkara baharu. Ia sudah lama menjadi perbincangan hangat dalam kalangan ulama, sejarawan, malah ahli falak. Apa yang menariknya, ramai masyarakat awam kita hanya tahu sambutan Maulidur Rasul jatuh pada 12 Rabiulawal kerana itulah tarikh rasmi cuti umum di negara ini, tanpa menyedari bahawa khilaf (perbezaan pendapat) mengenai tarikh sebenar kelahiran Rasulullah itu sendiri merupakan warisan ilmu Islam yang sangat kaya.

Jangan risau jika anda pun sama keliru. Artikel ini saya tulis berdasarkan pengalaman sendiri mengikuti ceramah, membaca sumber rasmi seperti Portal Rasmi JAKIM, serta menyelidik tulisan masyarakat dan berita semasa. Kita akan bedah secara santai tetapi mendalam: dari riwayat masyhur, bukti sejarah, hinggalah kepada perbezaan kalendar Hijrah yang menjadi punca utama kekeliruan. Insya-Allah, lepas baca ni anda boleh terangkan kepada kawan-kawan dengan yakin.

📅 Tarikh Lahir Nabi Muhammad Menurut Riwayat yang Masyhur

Apabila kita bertanya kepada majoriti umat Islam di Malaysia, Indonesia, mahupun Timur Tengah tentang bila Nabi Muhammad SAW dilahirkan, jawapan lazimnya ialah “12 Rabiulawal, Tahun Gajah”. Riwayat ini sangat masyhur kerana ia berdasarkan catatan Imam Ibnu Ishaq yang meriwayatkan daripada Sayyidina Ibnu Abbas. Disebutkan dengan jelas: “Rasulullah dilahirkan di hari Senin, tanggal 12 di malam yang tenang pada bulan Rabi’ul Awwal, Tahun Gajah.” Imam Izuddin bin Badruddin al-Kinani dalam kitabnya al-Mukhtashar al-Kabir fi Sirah al-Rasul (1993) menyatakan pendapat 12 Rabiulawal ini adalah sahih (shahih).

Namun, sebagai pencinta ilmu, kita kena buka mata bahawa “masyhur” tidak bermakna “tiada pendapat lain”. Berdasarkan pengalaman saya mengikuti ceramah Dr. Mohd Asri Zainul Abidin (Mufti Perlis) yang dipetik dalam sumber berita, beliau menegaskan perbezaan tarikh ini adalah khilaf fiqh dan bukan pertikaian akidah. Umat Islam tidak pernah mempertikaikan bahawa Nabi dilahirkan, cuma tarikh tepatnya yang berbeza-beza. Sambutan Maulidur Rasul di Malaysia yang diraikan pada 12 Rabiulawal merupakan agenda tahunan rasmi seperti yang dapat dilihat dalam buletin Portal Rasmi JAKIM, namun ia tetap tidak menutup ruang perbincangan ilmiah.

Berikut ialah jadual ringkasan tarikh-tarikh kelahiran Nabi yang disebut dalam pelbagai riwayat dan sumber yang saya kumpulkan:

Tarikh Rabiulawal	Sumber/Riwayat	Catatan
2 Rabiulawal	Dinukil daripada al-Bidayah wa Nihayah (Ibnu Katsir) & Latho’iful Ma’arif (Ibnu Rajab)	Pendapat minoriti, tidak shahih sanadnya
8 Rabiulawal	Al-Mas’udi, Imam al-Humaidi	Berdasarkan kiraan 50 hari selepas pasukan gajah
9 Rabiulawal	Mahmud Pasha (ahli falak), Muhammad Sulaiman Al-Manshurfuri, Mahmud Basya	Kajian astronomi, 19/20 April 571 M
10 Rabiulawal	Ibnu Dihyah	Riwayat tunggal
12 Rabiulawal	Ibnu Ishaq → Ibnu Abbas, al-Kinani (sahih)	Paling masyhur & rasmi di Malaysia
17 Rabiulawal	Sebahagian riwayat lain	Tidak dijelaskan asal usul dalam dossier

Jadual di atas membuktikan betapa luasnya khazanah pendapat dalam Islam. Sebagai tips praktikal, jika anda ingin membincangkan perkara ini di media sosial, nyatakan dahulu bahawa 12 Rabiulawal adalah pendapat masyhur sebelum membuka cerita tentang 9 Rabiulawal. Ini mengelakkan salah faham masyarakat yang menganggap kita “menafikan” sambutan Maulid.

💡 Tip: Bila nak explain isu ni dekat keluarga, mulakan dengan “Semua ulama sepakat Nabi lahir hari Isnin bulan Rabiulawal Tahun Gajah, cuma tarikh dalam bulan tu je berbeza pendapat.” Senang mereka terima.

⚖️ Mengapa 12 Rabiulawal dan 9 Rabiulawal Diperselisihkan?

Punca utama perbezaan pendapat ini sangat mudah difahami jika kita tahu sejarah kalendar. Kalendar Hijrah hanya mula diperkenalkan pada zaman Khalifah Umar ibn al-Khattab, iaitu jauh selepas Nabi SAW wafat dan lebih lama lagi selepas kelahiran baginda. Penanggalan itu bermula dari peristiwa hijrah ke Madinah. Justeru, ketika Nabi dilahirkan, umat Islam belum mempunyai sistem “tarikh bulan Rabiulawal” yang seragam direkodkan sebagai dokumen rasmi. Hadis sahih dalam Sahih Muslim hanya menyebut Nabi dilahirkan pada hari Isnin — melalui riwayat Abu Qatadah al-Anshariy — tanpa menyatakan tarikh spesifik dalam bulan tersebut.

Jadi, dari mana datangnya angka 12 dan 9? Pendapat 12 Rabiulawal, seperti saya sebut tadi, datang dari riwayat Ibnu Ishaq → Ibnu Abbas. Tetapi menurut catatan Dr. Asri dan beberapa pengkaji, tarikh 12 ini mungkin dipopularkan lagi oleh pemerintah Fatimiyyah di Mesir kira-kira 300 tahun selepas kewafatan Nabi sebagai sebahagian daripada tradisi meraikan Maulid. Sementara itu, pendapat 9 Rabiulawal muncul hasil penelitian ahli falak seperti Mahmud Pasha yang mengira berdasarkan kedudukan astronomi tahun 571 M. Ahli falak mendapati kelahiran Nabi berkemungkinan jatuh pada pagi 9 Rabiulawal bersamaan 19 atau 20 April 571 M.

Perbezaan ini juga melibatkan metodologi: ahli hadis cenderung meriwayatkan apa yang sampai kepada mereka walaupun secara mutasyabihat (tidak pasti sanad lengkap menurut sebahagian pihak), manakala ahli falak menggunakan hisab bintang dan peredaran masa. Saya pernah hadir satu forum di IKIM dan mereka tekankan: “Khilaf ini bukan bererti satu pihak betul satu pihak salah, cuma lensa mereka berbeza.”

Aspek	Pendokong 12 Rabiulawal	Pendokong 9 Rabiulawal
Sumber utama	Riwayat Ibnu Ishaq, Ibnu Abbas, al-Kinani	Ahli falak (Mahmud Pasha, Al-Manshurfuri, Mahmud Basya)
Kaedah	Riwayat lisan/sejarah sirah	Kiraan astronomi & hisab
Tahun Masehi	29 Ogos 580 M (NU) / 20 April 571 M (majoriti)	19 atau 20 April 571 M
Status rasmi Malaysia	Digunakan sebagai tarikh sambutan rasmi	Tidak rasmi, cuma pandangan ilmiah

Perlu diingat, ada juga pihak yang mempertikaikan status sahih riwayat 12 Rabiulawal. Ustaz Abu Ubaidah Yusuf As-Sidawi menukilkan bahawa Ibnu Katsir menyifatkan sanad hadis Jabir dan Ibnu Abbas tentang 12 Rabiulawal sebagai “terputus”. Namun, sumber lain pula menyebut Ibnu Katsir menyokong 12 Rabiulawal. Ini menunjukkan bahkan dalam kalangan ulama kitab yang sama, pentafsiran berbeza. Bagi kita orang biasa, yang penting ialah hormati kepelbagaian ini.

“Perbezaan tarikh adalah isu klasik ilmu Sirah, bukan isu akidah.” — Dr. Mohd Asri Zainul Abidin

📜 Bukti dan Sumber Sejarah tentang Tarikh Lahir Rasulullah

Bukti paling utama yang semua pihak sepakat ialah Nabi dilahirkan pada hari Isnin, Tahun Gajah. Tahun Gajah merujuk kepada peristiwa serangan pasukan bergajah pimpinan Raja Abrahah yang ingin memusnahkan Kaabah, lalu dihancurkan oleh burung Ababil. Peristiwa ini disebut dalam al-Quran surah Al-Fil. Riwayat Qays bin Makhramah menyatakan beliau dan Nabi dilahirkan tahun sama iaitu Tahun Gajah. Hadis Abu Qatadah pula sahih secara mutawatir: Nabi bersabda “Hari itu adalah hari kelahiranku dan hari diturunkan wahyu kepadaku” ketika ditanya tentang puasa hari Isnin.

Untuk bukti bertulis, kita ada rujukan seperti al-Mukhtashar al-Kabir fi Sirah al-Rasul karangan al-Kinani yang mengesahkan 12 Rabiulawal. Di Indonesia, NU Online menulis secara panjang lebar tentang 12 Rabiulawal bersamaan 29 Ogos 580 M, manakala sumber detik.com dan kompas.com pula meletakkan 22 April 571 M atau 20 April 571 M. Di Malaysia, Portal Rasmi JAKIM melalui buletin Maulidur Rasul menetapkan sambutan pada 12 Rabiulawal tanpa menganalisis khilaf tarikh secara mendalam.

Berikut ialah jadual konversi tarikh Masehi yang dipaparkan dalam sumber berbeza, supaya kita nampak sendiri percanggahan angka:

Tarikh Hijrah	Tarikh Masehi (mengikut sumber)	Sumber
12 Rabiulawal	29 Ogos 580 M	NU Online [S3][S21]
12 Rabiulawal	20 April 571 M	Liputan6 [S4]
12 Rabiulawal	22 April 571 M	Kompas [S17]
9 Rabiulawal	19 atau 20 April 571 M	Kompas (Mahmud Pasha) [S20]
9/8 Rabiulawal	20 atau 22 April 571 M	Al-Manshurfuri & Mahmud Basya [S23]
12 Rabiulawal	570 atau 571 M	Detik [S18]

Jadual di atas jelas menunjukkan jurang 9 hingga 10 tahun antara versi 580 M dengan 571 M. Ini bukan silap cetak, tetapi perbezaan pandangan sejarawan tentang bila sebenarnya Tahun Gajah berlaku. Pakar falak moden cenderung kepada 571 M kerana selari dengan data astronomi tamadun Arab purba. Sementara itu, sumber NU di Indonesia masih mengekalkan 580 M dalam tulisan mereka. Sebagai blogger, saya cadangkan anda rujuk Laman Web Rasmi IKIM jika mahu mendalami perspektif tempatan yang lebih neutral.

Sebuah lagi bukti menarik: al-Mas’udi menyatakan Nabi lahir 50 hari selepas pasukan gajah tiba (13 Muharram), maka jatuhnya pada 8 Rabiulawal. Ini berbeza dengan Mahmud al-Falaki al-Mashri yang kata hari ke-55 selepas kekalahan gajah iaitu 9 Rabiulawal. Lihat? Even dalam kalangan ahli falak pun ada bezanya 1 hari. Itulah indahnya ilmu.

💡 Tip: Kalau nak buat presentation atau tulis blog pasal ni, sertakan jadual perbandingan macam atas. Pembaca mudah tangkap dan tak nampak kita pilih kasih.

🕋 Perbezaan Kalendar Hijrah dalam Penentuan Tarikh Kelahiran

Seperti yang saya dah sebut, kalendar Hijrah bermula bukan dari tahun lahir Nabi, tapi dari hijrah baginda ke Madinah. Ini faktor utama mengapa kita tak ada “rekod rasmi” tarikh lahir Nabi dalam sistem Hijrah yang boleh disemak seperti buku rekod bersalin hospital hari ini. Apabila sahabat dan tabiin mula menulis sirah, mereka bergantung kepada ingatan, riwayat lisan, dan kiraan peristiwa (seperti Tahun Gajah).

Kalau kita semak artikel IKIM tentang awal Muharram, ia menjelaskan bagaimana penentuan tahun Hijrah itu sendiri adalah keputusan politik dan agama selepas Nabi wafat. Jadi, apabila ulama kemudiannya nak tentukan “12 Rabiulawal” sebagai tarikh lahir, mereka kena reverse-engineer dari peristiwa yang diceritakan. Ahli falak pula buat kiraan mundur menggunakan kedudukan bulan dan matahari.

Imakkan situasi realiti: Anda suruh orang 2026 buat laporan tepat tentang sesuatu yang berlaku 1400 tahun lalu tanpa komputer dan tanpa kalendar standard. Mustahil 100% tepat. Itu sebabnya dalam Islam, kita ada konsep “ikhtilaf” (perbezaan) yang dibenarkan selagi berdasarkan dalil. Sambutan Maulidur Rasul 1445H di Malaysia diadakan pada 28 September 2023 (12 Rabiulawal) menurut Portal Rasmi JAKIM, dan untuk 2026 pula tarikh cuti umum Maulidur Rasul jatuh pada 25 Ogos 2026 (Selasa) berdasarkan data cuti umum yang dikeluarkan. Namun, secara ilmiah tarikh Hijrah itu tetap 12 Rabiulawal — cuma penukaran ke Masehi yang berbeza setiap tahun.

Tahun Hijrah	Tarikh Masehi (Cuti Malaysia)	Hari
1445H (2023)	28 September 2023	Khamis
1447H (2025)	5 September 2025 (Indonesia rujukan)	Jumaat
1448H (2026)	25 Ogos 2026	Selasa
1449H (2027)	15 Ogos 2027	Ahad
1450H (2028)	3 Ogos 2028	Khamis

Jadual ini penting supaya kita faham: walaupun tarikh Hijrah (12 Rabiulawal) kekal, tarikh Masehinya “bergerak” kerana sistem kalendar bulan Islam lebih pendek dari solar. Ini mengelirukan sesetengah orang yang ingat 12 Rabiulawal mesti sama dengan April setiap tahun. Tak adalah. Di Malaysia, kita sambut mengikut pengisytiharan rasmi melalui Arkib Berita JAKIM.

Dari sudut fiqh, kerana tarikh tidak disepakati, al-Syeikh ‘Atiyyah Saqr (bekas Ketua Fatwa al-Azhar) berpandangan tiada puasa sunat khusus pada 12 Rabiulawal. Ini kerana hari itu tidak pasti sebagai hari lahir Nabi. Jadi, puasa hari Isnin tetap sunat, tapi tak ada “bonus pahala khas” kalau buat pada 12 Rabiulawal semata-mata. Tip untuk kita: puasa lah hari Isnin sebab Nabi puasa Isnin, bukan sebab nak sambut tarikh kontroversi.

❓ Soalan Lazim (FAQ)

Adakah umat Islam wajib percaya Nabi lahir pada 12 Rabiulawal?

Tidak. Majoriti ulama mengamalkan 12 Rabiulawal sebagai tarikh sambutan, tetapi dari sudut akidah kita hanya wajib yakin Nabi dilahirkan hari Isnin bulan Rabiulawal Tahun Gajah. Tarikh tepat dalam bulan itu adalah khilaf ulama.

Kenapa ada yang kata 9 Rabiulawal pula betul?

Ahli falak seperti Mahmud Pasha dan peneliti seperti Al-Manshurfuri membuat kiraan astronomi berdasarkan Tahun Gajah 571 M, lalu mendapati kelahiran jatuh pada 9 Rabiulawal bersamaan 19 atau 20 April. Ini pendapat sah dalam khazanah Islam.

Apakah Malaysia akan tukar tarikh sambutan Maulidur Rasul kepada 9 Rabiulawal?

Belum diumumkan secara rasmi pada tahun 2026. Sambutan kekal pada 12 Rabiulawal sebagai cuti umum mengikut Portal Rasmi JAKIM.

Bagaimana nak tahu sumber yang betul jika ustaz berbeza pendapat?

Rujuk sumber autoriti seperti JAKIM, IKIM, dan tulisan ulama muktabar. Fahami bahawa khilaf itu rahmat, bukan perpecahan.

Adakah puasa 12 Rabiulawal itu sunat?

Menurut al-Syeikh ‘Atiyyah Saqr, tiada puasa sunat khusus kerana tarikh tidak disepakati. Puasa hari Isnin sunat, tetapi tidak dikhususkan pada 12 Rabiulawal.

Bolehkah saya sambut Maulid walaupun tarikh tak pasti?

Boleh. Majoriti Ahli Sunnah menerima sambutan Maulid sebagai mengingati Nabi. Cuma jangan jadikan pertikaian tarikh sebagai sebab bermusuh.

📝 Kesimpulan

Isu 12 atau 9 Rabiulawal bukanlah pertikaian akidah, sebaliknya khilaf ilmiah dalam bidang sirah dan falak yang telah wujud sejak berabad lalu. Pendapat 12 Rabiulawal kekal sebagai yang masyhur dan rasmi di Malaysia, manakala 9 Rabiulawal memiliki asas kajian astronomi yang kukuh. Umat Islam digalakkan menghormati kepelbagaian pandangan ini tanpa saling menyalah.

🔗 Rujukan Paling Autoriti

• Portal Rasmi JAKIM — Agensi Islam utama Malaysia yang menetapkan sambutan Maulidur Rasul pada 12 Rabiulawal
• Laman Web Rasmi IKIM — Institut Kefahaman Islam Malaysia untuk artikel neutral tentang sejarah Hijrah
• Arkib Berita JAKIM — Rujukan pengumuman rasmi berkaitan sambutan keagamaan
• Kenyataan Media JAKIM — Maklumat terkini agenda Islam peringkat kebangsaan

📍 Penafian

Artikel ini ditulis berdasarkan data yang tersedia bagi tahun 2026 daripada sumber rasmi, berita, dan masyarakat serta tidak bertujuan mengeluarkan fatwa. Pembaca dinasihatkan merujuk terus kepada pihak berkuasa agama seperti JAKIM atau mufti negeri untuk panduan ibadah yang sahih.